Korzystny dla Skarbu Państwa wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w sprawie dotyczącej odpowiedzialności Skarbu Państwa w związku z bezprawnym działaniem władzy publicznej, wyrażonym w wydaniu dotkniętej wadami decyzji wywłaszczeniowej

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, na skutek apelacji Prokuratorii Generalnej, wyrokiem z 21 lutego 2019 r. (akt I ACa 672/18) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 25 kwietnia 2018 r. (I C 701/16) i oddalił w całości powództwo w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa o zasądzenie odszkodowania z  tytułu odpowiedzialności Skarbu Państwa w związku z bezprawnym działaniem władzy publicznej polegającym na wydaniu wadliwej decyzji wywłaszczeniowej w latach 80 - tych.

Powódka domagała się zasądzenia od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę Wielkopolskiego odszkodowania w związku z wydaniem z naruszeniem prawa przez organ władzy publicznej decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości.

Sąd podzielił stanowisko Prokuratorii Generalnej co do braku istnienia związku przyczynowego (art. 361§ 1 k.c.) pomiędzy wadliwą decyzją wywłaszczeniową a szkodą rozumianą jako utrata prawa własności nieruchomości z uwagi na legalne alternatywne zachowanie organu administracji.

Sąd podkreślił, że samo stwierdzenie nieważności (niezgodności z prawem) decyzji wywłaszczeniowej nie przesądza o istnieniu normalnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c.) między bezprawnym działaniem władzy publicznej, wyrażonym w wydaniu dotkniętej wadami decyzji wywłaszczeniowej, a szkodą w majątku byłych właścicieli lub ich następców prawnych. Sąd wyeksponował, że należy uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, w tym podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, a także możliwe istnienie tzw. przyczyny rezerwowej powstania szkody w postaci utraty własności, którą może być legalne alternatywne zachowanie organu administracji, prowadzące do skutecznego i zgodnego z prawem wywłaszczenia. W takim przypadku powstanie tego rodzaju „szkód” w majątku osoby wywłaszczanej, w drodze legalnego działania władzy publicznej, byłoby nieuchronne, co mogłoby prowadzić do zerwania normalnego związku przyczynowego między wydaniem niezgodnej z prawem decyzji a szkodą, skutkując oddaleniem powództwa o odszkodowanie, skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa. Sąd uznał, że w sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki uzasadniające przyjęcie tak rozumianej przyczyny rezerwowej, która skutkowałaby pozbawieniem właściciela własności nieruchomości także w przypadku, gdyby decyzja wywłaszczeniowa nie była dotknięta wadą formalną.

Sąd zgodził się ze Skarbem Państwa, że nie ma normalnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c.) między wydaniem decyzji wywłaszczeniowej dotyczącej nieruchomości poprzednika prawnego powódki z wadami formalnymi a pozbawieniem go własności nieruchomości. Z braku materialnoprawnej przesłanki roszczenia odszkodowawczego, w postaci związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 § 1 k.c., roszczenie powódki podlegało oddaleniu w całości.

Sprawę prowadziła: radca PGRP Paulina Kucybała - Kreft.