W sprawie o sygn. akt II CSK 467/18, w której Prokuratoria Generalna reprezentowała występujący jako pozwany podmiot zastępowany, wyrokiem z 3 lipca 2019 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powodów.

W niniejszym postępowaniu powodowie dochodzili zasądzenia odszkodowania wynikającego ze stosowania dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie powodów, w okresie władania nieruchomością przez pozwanego miała miejsce dewastacja zespołu pałacowo-parkowego, którego posiadanie na skutek decyzji nadzorczej przeszło na powodów jako spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości. Powodowie dochodzili zasądzenia odszkodowania za pogorszenie stanu nieruchomości w okresie bezumownego korzystania z nieruchomości przez pozwanego.

 

W ustnych motywach wyroku Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Prokuratorii Generalnej dotyczące kwestii powiernictwa oraz dobrej wiary posiadacza samoistnego. Sąd Najwyższy wskazał, że prawo własności nieruchomości należących do Zasobu Własności Rolnej pozostaje przy Skarbie Państwa, natomiast wykonywanie uprawnień właścicielskich określonych w art. 140 k.c. (w tym w zakresie wykonywania prawa posiadania nieruchomości) w stosunkach zewnętrznych (wobec osób trzecich) należy do pozwanej agencji, przy czym nie jest to znany z prawa rzymskiego, czy prawa anglosaskiego klasyczny stosunek powiernictwa. Sąd ocenił, iż pozwany był samoistnym posiadaczem spornej nieruchomości. Sąd Najwyższy podkreślił również, że pozwany jest państwową osobą prawną niezależną od Skarbu Państwa (w tym od poszczególnych stationes fisci – jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej), tym samym dobra wiara w niniejszej sprawie powinna być oceniana na chwilę wejścia w posiadanie spornej nieruchomości przez pozwaną agencją (jego poprzedników prawnych) w odniesieniu do osób kierujących tą agencją oraz na podstawie wpisu do ksiąg wieczystych oraz ostatecznej i prawomocnej decyzji administracyjnej. W konsekwencji, bez znaczenia dla oceny dobrej wiary pozwanej agencji pozostaje dobra lub zła wiara innych osób prawnych i osób fizycznych, w szczególności zaś kierowników innych jednostek organizacyjnych. Co więcej, to na powodach ciążył obowiązek obalenia domniemania dobrej wiary (art. 7 k.c.) pozwanego, lecz powodowie mu nie sprostali w tym postępowaniu w odniesieniu do okresu przed uprawomocnieniem się decyzji administracyjnej stwierdzającej, że sporna nieruchomość nie podlegała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Niezwłocznie po wydaniu przedmiotowej nieruchomości posiadanie nieruchomości przeszło zaś na powodów.